اول شخص مفرد

وسوسه‌هاي دست‌نيافتني آنتونيو تابوكي

afarrokhi — Sat, 29 Aug 2009 06:48:18 GMT

آنتونيو تابوكي از ربع آخر قرن بيستم در حال نوشتن است. او اگر چه ميان مردم سرزمينش، ايتاليا چندان مشهور نيست و در دايره‌المعارف نويسندگان ايتاليايي كمتر از يك‌صفحه درباره او و آثارش صحبت شده اما جذابيت و كشش آثار داستاني‌ وي به حدي بوده كه اثارش به زبان‌هاي انگليسي، اسپانيايي،فرانسه، فارسي و ... ترجمه شده و با اقتباس از آنها فيلم‌هاي داستاني موفقي ساخته شود.

خوانندگان ايراني آنتونيو تابوكي را با قلم روان و ترجمه دقيق سروش حبيبي و با رمان‌هايي چون «شب‌هاي هندي» و «ميدان ايتاليا؛ يك داستان مردمي در سه زمان» مي‌شناسد.

تابوكي پيش از آن كه نويسنده باشد متخصص زبان و ادبيات پرتغالي است و مانند مترجم آثارش سروش حبيبي، برگردان آثار شخصيت‌هاي بزرگ و فاخر ادبيات جهان مثل مجموعه اثار«آنتونيو پسوا» شاعر پرتغالي به زبان ايتاليايي‌ از دلمشغولي‌هاي اوست.

او به يقين يكي از نويسندگان خوش‌اقبال ايتاليا است كه خود را از قيدهاي سنتي ادبيات در كشورش رها كرده، پا را فراتر گذاشته و موفق به كشف سرچشمه‌هاي جديد و وسيع‌تري از ادبيات در خارج از كشورش شده است.

از تابوكي رمان‌ها متعددي مثل «شب‌‌هاي هندي»، «ميدان ايتاليا»، و«اپسين هذيان»، ا«بهامات ناچيز و بي‌اهميت»، «خط افق»، «پديرا سخن مي‌گويد» و ... منتشر شده كه برخي از آنها به فارسي باز گردانده شده اند.

فضاي وهم‌آلود، سنگين و گاهي ياس‌الود در بيشتر رمان‌هاي تابوكي يكي از فصل‌هاي مشترك آثار ادبي او محسوب مي‌شود. غالب رمان‌هاي او با پيچيدگي و تودرتويي خاص قلم تابوكي آغاز مي‌شود كه با پيشروي داستان خواننده را به هزارتوهاي پيچ‌در‌پيچ بعضا بدون سرانجام مي‌كشاند.

پيچيدگي مازگونه‌ايي كه در برخي رمان‌هايش مثل «خط افق» تا انتهاي رمان خواننده را با خود از دالاني به دالاني ديگر مي‌كشد و در داستان‌هايي چون «سستو» اين پيچيدگي مازوار در ميانه راه خواننده را سرگردان به حال خود رها مي‌كند.

ارائه دنياي مبهم در روايت‌هاي داستاني و فضاسازي‌هاي تلخ و سنگين كه گمشده آنها راوي داستان است در كنار فرم پيچيده روايت‌هاي تابوكي است كه توانمندي و رواني قلم «حبيبي» را در ارائه ترجمه‌هايي دقيق و خواندني از آثار او براي خواننده روشن مي‌كند.

شايد اگر خواننده ايراني تابوكي را با خوانش رمان «ميدان ايتاليا» شناخته باشد و زبان طنز‌آلود و عاميانه او را با ترجمه دقيق «حبيبي» ديده باشد برايش كمي سخت باشد كه رمان «شب‌هاي هند» با قلم همين نويسنده و درونمايه آيي عرفاني را بخواند.

اگر چه اين پيچيدگي كم و بيش در همه آثار اين نويسنده ايتاليايي ديده مي‌شود اما در برخي آثار او مثل «خط افق»، «سر بربادرفته داماشنو مونته‌ير» و «ميدان ايتاليا» با فرمي ساده و به دور از بازي‌هاي زباني و روايتي پيش مي‌رود.

براي نمونه او در رمان «سربربادرفته داماشنو مونته‌ير» كه داستاني خطي با روايت ساده و بدون پيچيدگي فرمي است با ظرافت و دقتي خاص به واكاوي شخصيت‌هاي داستاني‌اش مي‌پردازد و عواطف، آفكار و روياها و كابوس‌هاي آنها را براي خواننده به تصوير مي‌كشد.

مسئله‌اي كه دلمشغولي تابوكي در مواجهه با شخصيت‌هاي واقعي و داستاني‌اش است. تابوكي در اين باره اينطور مي‌گويد «اغلب اين دغدغه با من بوده است كه بدانم روياهاي هنرمندان محبوبم چه مي‌تواند باشد. افسوس كه اين شخصيت‌ها در كتاب‌ها روياهاي شبانه‌‌شان را براي ما به ارث نگذاشتند. اين كنجكاوي و آرزو چنان برايم قوي بوده كه موجب شده راهي بيابم و اين كنجكاوي را به شكلي با ادبيات مرتفع كنم. در عين حال آگاهم كه اين داستان‌ها همگي حاصل آرزوها و وسوسه‌هاي من است از روياهاي ناشناخته و تلاشي است براي تصويري كردن و به اشتراك گذاشتن آنها.»

شايد همين امر است كه موجب مي‌شود تابوكي اولين شخصيت‌هاي داستاني‌ا ش را از افرادي خاص با طبقه متوسط و گه‌گاه روشنفكر مسلك انتخاب كند.

تابوكي در يكي از اثارش داستان روزنامه‌نگاري جسور را به تصوير مي‌كشد كه سعي در افشاي جنايتي بزرگ دارد. واكاوي شخصي روزنامه‌نگار براي كشف حقيقت و واكاوي شخصيت روزنامه نگار توسط تابوكي در اين رمان به گونه‌ايي است كه با پيدا شدن سرنخ‌هاي جديد بر پيچيدگي و ابهام معماي داستان افزوده مي‌شود. به گونه‌اي كه هم خواننده به مقصود خود مي‌رسد و هم تابوكي با آرامش خيال به واكاوي شخصيت محبوب و آروزها و وسوسه‌هاي دست‌نيافتني‌اش نزديك مي‌شود.

اين مطلب در همشهري مورخ 7 شهريور منتشر شد

مونيكا علي؛ سياه پوست سياه‌نما

afarrokhi — Sat, 08 Aug 2009 06:12:18 GMT

مونيكا علي نويسنده جوان مراكشي- انگليسي سومين رمان خود را با نام « در آشپزخانه» منتشر كرد. اين رمان به اعتقاد بسياري از منتقدان ادبي بعد از اولين رمان وي «بريك لين» ، يكي ديگر از آثار موفق اين نويسنده است كه داستاني جذاب با سوژه‌ايي اجتماعي دارد. مونيكا در اين رمان به مقوله كار و بيكاري به ويژه در جوامع مدرن پرداخته و اين موضوع را طرح مي‌كند كه داشتن كار مناسب با روحيات و توانمندي افراد چگونه مي‌تواند زندگي انسان‌ را متحول كند و او را از برخي مشكلات و دردسرهاي جاري در زندگي‌ به خصوص در جوامع بزرگ و پيشرفته در امان بدارد.

«علي» در اين رمان با شبيه‌سازي آشپزخانه به استديوي يك برنامه تلويزيوني و با شخصيت‌پردازي قوي قهرمان‌ها و پرداخت قوي به خوبي توانسته است از جذابيت‌ها و افسونگري‌هاي يك برنامه تلويزيوني براي جذب مخاطب براي خوانش رمانش‌ كمك بگيرد. «مونيكا علي» پيش از اين نيز دو رمان با نام‌هاي «آلنتجو بلو » و «بريك لين» به رشته تحرير در آورده كه دومي علاوه بر اينكه تا آخرين مرحله داوري جايزه بوكر 2003 پيش رفت در سال 2007 نيز مورد اقتباس سينمايي قرار گرفت و فيلمي از آن با كارگرداني «سارا گورون» ساخته شد.

جنجالي كه اين فيلم پس از نمايش در سينماهاي جهان به راه انداخت، موجب شد تا مخاطبان آن به رمان مونيكا نگاهي منفي و توام با دلسردي داشته باشند تا حدي كه بسياري از رهبران ديني و سياسي بنگلادش خريد رمان او و اكران فيلم «سارا گورون» را در اين كشور ممنوع اعلام كردند. «علي» در رمان « بريك لين» كه نام آن را از يكي از خيابان‌هاي منطقه شرق لندن وام گرفته است، داستان زندگي زني جوان را به تصوير مي‌كشد كه براي ازدواج با يك مرد ميانسال بنگلادشي مقيم انگليس به اين منطقه سفر مي‌كند.

«مونيكا علي» چهل و دو ساله كه از پدري بنگلادشي و مادري انگليسي متولد شده در دوران اقامتش در شهر لندن با خانواده‌هاي بنگلادشي و مشكلات اين خانواده‌ها پس از مهاجرت به اين شهر روبرو بوده است. «علي» بارها در مصاحبه‌ها و يادداشت‌هايش با مطبوعات انگليس از بحران‌هاي هويتي، مشكلات اقتصادي و تضادهاي زندگي سنتي و مدرن صحبت كرده‌است. او كه بيستم اكتبر سال 1967 در شهر داكاي بنگلادش متولد شده دوران كودكي و نوجواني‌اش را در محله بولتون نزديكي منچستر مي‌گذراند و پس از اتمام تحصيلات دانشگاهي‌اش در دانشگاه‌هاي منچستر و آكسفورد به به طور حرفه‌اي نوشتن روي مي‌آورد.

وي با انتشار «بريك لين» در سال 2003 توجه بسياري از خوانندگان و منتقدان ادبي را به خود جلب كرد. «مونيكا» در اين رمان، داستان خانواده‌ايي بنگلادشي را به تصوير مي‌كشد كه در منطقه‌ «بريك لين» در لندن زندگي مي‌كنند. «بريك لين» يكي از مناطقي است كه بسياري از مهاجران پاكستاني، يهودي و بنگلادشي در اين منطقه زندگي مي‌كنند و همواره مورد آزار و اذيت نژادپرستان انگليسي قرار مي‌گيرند.

پس از انتشار اين رمان بسياري از خوانندگان او «بريك لين» را سياه‌نمايي بزرگ از وضعيت زنان در جامعه بنگلادش اعلام كردند و داستان آن را خلاف ارزش‌ها و اعتقادات اسلامي مردمان اين كشور خواندند.«مونيكا» در اين رمان داستان دختري به نام نازنين را روايت مي‌كند كه پس از خودكشي مادرش به خواست پدر مجبور است با مردي بنگلادشي كه دو برابر او سن دارد، ازدواج كند. از اين رو نازنين 17 ساله كه در خانواده‌اي مسلمان زندگي مي‌كند در فاصله اندكي به شهر مدرن لندن مهاجرت مي‌كند. زندگي در اين شهر تحولات اساسي در زندگي او برجاي مي‌گذارد كه بسياري از باورها و اعتقادات «نازنين» را زير سوال مي‌برد. «علي» امسال به خاطر نگارش رمان «در آشپزخانه» كه سومين رمان او محسوب مي‌شود، موفق شد جزو بيست نفر از برترين نويسندگان سال انگليس شناخته شود.

«مونيكا» علاوه بر اين جوايز ادبي معتبر و متعددي را در كارنامه ادبي‌اش ثبت كرده است. به جز نامزدي در جايزه‌هاي معتبر ادبي چون جايزه بوكر، جايزه كنسول فرهنگي بريتانيا و جايزه كتاب گاردين، اين نويسنده جايزه «ويت اسميت» و جايزه ادبي «كتاب سال انگليس» را نيز از آن خود كرده است. مهمترين دغدغه اين نويسنده در آثارش مسائل مهم و روز دنيا مثل مهاجرت، رويارويي سنت و مدرنيته، ازدواج‌هاي تحميلي، بحران‌ هويت، نژادپرستي و بنيادگرايي اسلامي است.«مونيكا علي» شايد يكي از معدود نويسندگان جوان انگليس است كه توانسته با ادبيات خود چشم‌اندازي واقع‌‌بينانه‌ از زندگي مهاجران بنگلادشي و تاثير جوامع مدرن بر زندگي و خلق و خوي آنها را ترسيم كند.

بخش‌هايي از اين مطلب در روزنامه همشهري مورخ 17 مرداد منتشر شده.

یُحِبُّهم پیش از یُحِبُونَهُ باید*

afarrokhi — Fri, 24 Jul 2009 22:51:18 GMT

چندین گاه می‌دانستم که من او را می‌خواهم، او مرا پیش از من خواسته بود و از من هیچ در نخواسته بود.

*از لوایح عین القضاة شهید

like today

afarrokhi — Mon, 20 Jul 2009 15:01:18 GMT

از يادداشت‌هاي دوشيزه قجري 13/ دلدادگي

afarrokhi — Fri, 17 Jul 2009 21:28:18 GMT

اين روزها با او در كوچه باغي سراي‌مان بسيار قدم زديم. او را حكيم با افكاري وسيع و قابل تامل يافتيم. از اين بابت سرخوش و شادمانيم.

امروز او را شاعر يافتيم. قطعه‌ايي از او خوانديم و قطعه‌ايي از زبان خودش شنيديم دقيق،ظريف، باقدرت و به غايت مسلط. پس شعرش را درك كرديم و دانستيم كه مقوله درك شعر با نحوه خوانش آن عجيب در رابطه است. شيفته و مجذوب نبوغش شديم، لاجرم او را قابل تجميد و تكريم دانستيم.

پس از قدم زدن كنارش لذت برديم و سرمست شديم.

بيست و چهارم شهر رجب

از يادداشت‌هاي دوشيزه قجري 12/ فطرت

afarrokhi — Tue, 07 Jul 2009 20:31:18 GMT

به چه منظور بايد افسار زندگي را به دست اين شاه‌زاده از راه نرسيده بگذاريم. از بس به گوش اين جماعت ياسين خوانديم خسته شديم. دلمان را چگونه روشن كنيم كه همراه و همپاي و همزاد ما همين عموزاده بي‌لياقت ماست. اصلا چرا بايد خودمان را به كسي بسپاريم. بر پدر پدرسوخته فطرت همسان‌طلبمان لعنت.

هشتم شهر رجب

از يادداشت‌هاي دوشيزه قجري11 / ترديد

afarrokhi — Sun, 05 Jul 2009 20:29:18 GMT

عجب دنياي بي‌ثبات بي‌مروتي است. اين ورش را بگيري به قباي جسم و جان برمي‌خورد و آن ورش را بگيري به عباي روح و روان.بر ما هنوز روشن نيست كه اين ورش را بچسبيم يا آن ورش را؟

ششم شهر رجب

از يادداشت‌هاي دوشيزه قجري 10/ تكرار مكرر

afarrokhi — Sun, 05 Jul 2009 20:26:18 GMT

امروز ملتفت شديم كه در زندگي لحظاتي وجود دارد كه دائم در حال تكرار شدن است. حكمت تكرارش اگر بزرگ‌تر از فهم و ادراك ما نباشد به يقين بزرگتر از قد و قواره رعيت جماعتي است كه در اين سراي در رفت و آمدند.

پنجم شهر رجب

از يادداشت‌هاي دوشيزه قجري 9/ شجاعت

afarrokhi — Sat, 04 Jul 2009 20:26:18 GMT

شجاعت‌داشتن از واجب‌ترين و بايسته‌ترين خصيصه‌هاست. شاهزاده‌ايي كه فاقد اين خصلت باشد و به وقت موعود كاسه چه كنم چه كنم به دست گيرد و پيكان تقصيرش را به اين و آن نشانه رود جايش جرز ديوار طويله.

سوم شهر رجب

احساس مسخره تنهايي در تخت دو نفره*

afarrokhi — Mon, 29 Jun 2009 23:01:18 GMT

تنهايي رفتار غريبي دارد. نمي‌خواهد تنها باشد. تنهايي صبح‌ها از خواب بيدار مي‌شود. صبحانه را پشت ميز آشپزخانه مي‌خورد و به موسيقي گوش مي‌كند.

تنهايي بعضي روزها تحمل خودش را ندارد، صداي خاراندن خودش را گوش مي‌كند. با مورچه‌هاي اتاقش بازي مي‌‌كند. دانه از دهانشان مي‌گيرد و غرولند مي‌كند. تنهايي ناهارش را آماده مي‌كند. تنهايي پشت ميز مي‌نشيند.غذا مي‌خورد و سيگار مي‌كشد.

تنهايي عصرها به خريد مي‌رود . تنهايي از چيزهايي كه سروصدا به پا مي‌كند خوشش مي‌آيد. هر از گاهي زنگوله‌ايي مي‌خرد و به صدايش گوش مي‌دهد. تنهايي شب‌ها پياده‌روي مي‌كند. در خيابان به خودش بر مي‌خورد.

براي خودش پيتزا سفارش مي‌دهد. به تنهايي‌ش فكر مي‌كند. به خانه برمي‌گردد. تنهايي مي‌خوابد و هنوز چشم‌ها را نبسته با خود فكر مي‌كند « چه خوب كه هيچي مزاحم نيست».

تنهايي از خواب بيدار مي‌شود. صبحانه مي‌خورد. به موسيقي گوش مي‌كند. سربه سر مورچه‌هاي اتاقش مي‌گذارد و غرولند مي‌كند.

تنهايي پنجره را باز مي‌كند. اتاق را گردگيري مي‌كند. گلدان‌ها را آب مي‌دهد. چاي مي‌نوشد. با خودش حرف مي‌زند. ناهار را آماده مي‌كند و تنهايي ناهار مي‌خورد.

تنهايي براي خريد بهانه‌ايي ندارد. با زنگوله‌اش بازي مي‌كند. به صدايش گوش مي‌كند. سيگار مي‌كشد و كتاب مي‌خواند.

تنهايي روي تراس مي‌نشيند. به صداي گنجشك‌ها گوش مي‌دهد و گربه همسايه را مسخره مي‌كند. تنهايي براي خودش تخم‌مرغ آب‌پز مي‌كند. به تنهايي‌ش فكر مي‌كند و شعر مي‌بافد.

تنهايي پنجره را مي‌بندد. تنهايي مي‌خوابد. و هنوز چشم‌ها را نبسته با خود فكر مي‌كند « چه خوب كه هيچي مزاحم نيست».

تنهايي از خواب بيدار مي‌شود. پنجره را باز مي‌كند . نفس عميق مي‌كشد. به پارك روبرو نگاه مي‌كند.

تنهايي به موسيقي گوش مي‌دهد. تنهايي به حمام مي‌رود. صبحانه مي‌خورد. مورچه‌ها را به حال خود مي‌گذارد و با خود حرف مي‌زند.

تنهايي روي صندلي لهستاني‌اش تاب مي‌خورد. كتابش را در آغوش مي‌گيرد و ترانه‌ايي را زمزمه مي‌كند. تنهايي كتاب مي‌خواند. سيگار مي‌كشد. آلبوم عكس‌ها را ورق مي‌زند.

تنهايي ناهار مي‌خورد. « آبي» را براي چندمين بار نگاه مي‌كند. سيگار مي‌كشد. كتاب مي‌خواند و كمي مي‌نويسد.

تنهايي از پنجره به پارك روبه رو نگاه مي‌كند و به نيمكتي در پارك كه مردي با انگشت باندپيچي بر آن نشسته است خيره مي‌شود.

تنهايي براي شام دوبل سفارش مي‌دهد. پنجره را باز مي‌گذارد . تنهايي مي‌خوابد و هنوز چشم‌ها را نبسته با خود فكر مي‌كند « چه خوب كه هيچي مزاحم نيست»

تنهايي از خواب بيدار مي‌شود. از پنجره به پارك روبرو خيره مي‌شود. به نيمكتي در پارك كنار حوض بزرگ كه مردي با انگشت باندپيچي روي آن نشسته ، نگاه مي‌كند.

به موسيقي گوش مي‌دهد. صبحانه‌اش را نزديك به پنجره مي‌خورد. خرده نان‌ها را براي مورچه‌ها مي‌ريزد و سيگار مي‌كشد.

تنهايي به خيابان مي‌رود. خريد مي‌كند. پيتزا مي‌خرد. تنهايي به خانه برمي‌گردد. ناهار مي‌خورد و بلند بلند شعر مي‌خواند.

تنهايي «قرمز» را مي‌بيند. چاي مي‌نوشد. سيگار مي‌كشد. مي‌نويسد و كمي مي‌خواند.

تنهايي براي خودش سوپ مي‌پزد. شام مي‌خورد. موهايش را شانه مي‌كند.

تنهايي پنجره را باز مي‌گذارد. به ستاره‌ها نگاه مي‌كند. تنها مي‌خوابد و هنوز چشم‌ها را نبسته با خود فكر مي‌كند «چه خوب كه هيچي مزاحم نيست»

تنهايي از خواب بيدار مي‌شود. از پنجره به پارك روبرو سرك مي‌كشد. تنهايي به نيمكتي در پارك كنار حوض بزرگ كه مردي با انگشت باندپيچي روي آن نشسته ، نگاه مي‌كند. به شي‌ايي كه در حوض بزرگ افتاده و مرد به آن نگاه مي‌كند ،خيره مي‌شود . حركت شي در حوض بزرگ را دنبال مي‌كند.

تنهايي صبحانه‌اش را مي‌خورد. با صندلي لهستاني تاب مي‌خورد. سيگار مي‌كشد. تنهايي شعر مي‌خواند و چاي مي‌نوشد.

تنهايي سفارش غذا مي‌دهد. ناهار مي‌خورد. به موسيقي گوش مي‌دهد. سيگار مي‌كشد. مي‌نويسد. كمي مي‌خواند و براي دومين بار «قرمز» را نگاه مي‌كند.

تنهايي مرغ سرخ مي‌كند. شام مي‌خورد. سيگار مي‌كشد. از پنجره به نيمكتي خالي در پارك نگاه مي‌كند. پنجره را مي‌بندد. تنهايي مي‌خوابد و هنوز چشم‌ها را نبسته با خود فكر مي‌كند « چه خوب كه هيچي مزاحم نيست» .

* عنوان اين مطلب را از شعري از گونترگراس به نام «احساس مسخره در تخت دو نفره» دزديدم.